Bánh ít đã đi, bánh quy phải lại?

Người Việt có nhiều câu chuyện và tục ngữ, ca dao nói về tính sòng phẳng. Tuy nhiên, làm thế nào để hiểu đúng và có cách ứng xử tế nhị trong cuộc sống?

Vũ Như Ngọc, 32 tuổi, ở Đà Nẵng, kể: “Một lần, tôi giúp một người bạn giải quyết công việc như ý, ngay sau đó, cô mời tôi đi ăn rồi tặng quà thay lời cảm ơn. Dù cho tôi từ chối, cô vẫn khăng khăng: Chị nhận đi, không thì em áy náy lắm. Lần khác, anh bạn tôi nhận em gái của cô ấy vào làm. Ngay trong buổi chiều hôm đó, cô cũng gửi tặng anh một món quà, vẫn với lý do cũ: Không thì em áy náy lắm”.

 

Không như tôi, anh bạn tôi đâm ra khó chịu và ngại tiếp xúc với cô ấy. Lý do của anh: “Nếu đã xem nhau là bạn bè, đừng làm như vậy. Cách trả ơn như cô ấy là hành động tiền trao cháo múc, không phải là giúp đỡ nhau. Nếu sau này nhờ cô ấy giúp điều gì, mình phải làm sao?”.
 
Câu trả lời đến nay vẫn còn bỏ ngỏ. Đành rằng mỗi người quan niệm về sự sòng phẳng khác nhau, nhưng điều mà anh bạn tôi nói cũng rất đáng để suy nghĩ.
 
Khi mỗi người đều công bằng, vô tư, tự khắc sự sòng phẳng xuất hiện
 
“Thân ai nấy lo, đèn nhà ai nấy sáng”? 
Trong nhóm bạn của tôi có một cô bạn với biệt danh “Kirimaru”. Ai đã xem loạt truyện manga nổi tiếng Ninja loạn thị của tác giả Nhật Amako Soube, sẽ biết đến một nhân vật tên Kirimaru kiết xu. Tính tiết kiệm, sòng phẳng của cậu bé được biến hóa tài tình cho hài hước, dễ thương, nhưng thật khó chấp nhận nếu trong cuộc đời thật. Cô bạn Kirimaru của chúng tôi cũng vậy, mỗi khi đi ăn với bạn bè và đến lúc tính tiền, dù chỉ có hai người, cô ấy cũng lấy máy tính để chia đôi chính xác từng con số cho mỗi người. 
 
Cả nhóm đều biết tính cô ấy nên chẳng trách, nhưng một lần chúng tôi đi thăm một người bạn bị bệnh nặng, cô cũng đòi chia tiền mua quà ngay trước mặt người nhà của bạn tôi. Lúc đó, cả nhóm phản ứng quyết liệt và đành nói lời chia tay vì không  chịu nổi tính kiết xu, sòng phẳng lạnh lùng của cô ấy.
 
1 + 1 = 2?
Trong cuộc sống hiện đại, việc sòng phẳng luôn được đánh giá cao vì giúp mọi người công bằng với nhau hơn. Nhiều bạn gái trẻ muốn chứng minh sự sòng phẳng,  họ không muốn lợi dụng người khác cũng như không để người khác lợi dụng mình. “Đây là thái độ đáng hoan nghênh, nhưng ranh giới ứng xử giữa hai trường hợp này rất mong manh, bạn cần sự tế nhị để thể hiện”, thạc sĩ tâm lý học Võ Thị Tường Vy, giảng viên khoa Tâm lý giáo dục, trường đại học Sư phạm TP. HCM, cho hay. 
 
Cách tốt nhất để tránh xảy ra tranh chấp là chúng ta nên rõ ràng về quyền lợi trước khi xảy ra tranh chấp. Tuy nhiên, nói thế không có nghĩa là mọi người cứ cư xử như thể “ăn miếng trả miếng”. Thiên Trang, nhân viên giao tế tại một công ty truyền thông, là một trường hợp cụ thể. Trong một lần nhóm của Trang đang thực hiện chiến dịch truyền thông cho khách hàng, bỗng một nữ nhân viên bị ốm phải nghỉ ba ngày. Trưởng nhóm san sẻ việc của nhân viên này cho ba người khác, trong đó có Thiên Trang. Sau khi dự án hoàn thành, Trang đề nghị công ty trả thêm phần làm thêm giúp đồng nghiệp bị ốm. Kiểu sòng phằng 1 + 1 =2 của cô bị cả nhóm chỉ trích.  
 
 
Nếu thực sự là bạn bè, đồng nghiệp, việc giúp đỡ qua lại là điều hiển nhiên vì trong một cộng đồng, đã có sự tương tác giữa các cá thể, phải có sự tương đồng, hỗ trợ, phụ thuộc lẫn nhau. Mặt khác, trong một mối quan hệ lâu dài, việc bạn trân trọng sự giúp đỡ của đồng nghiệp, bạn bè, để rồi sau này trả ơn khi họ thực sự cần sẽ đáng quý hơn là việc bạn đáp trả ngay lập tức lại vào lúc đó. 
 
Nói về tính sòng phẳng, người phương Tây hiểu rõ và thực hành rất tốt. Khi bạn được “rủ” đi ăn, nghĩa là bạn và người đó cùng trả tiền. Khi bạn được “mời”, người mời sẽ thanh toán. Mọi thứ rất minh bạch, rõ ràng, nhưng không hề là “đáp trả” hay “quá rạch ròi”. Để nhận biết và phân biệt điều này không phải dễ, nhưng cũng chẳng quá khó khăn. 
 
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, sự sòng phẳng thể hiện rất rõ, chẳng hạn khi mời đám cưới, chủ nhân ghi rõ trong thiệp: “Vui lòng hồi đáp nếu bạn tham dự”. Thậm chí ở vài nơi, cô dâu chú rể còn gửi wishlist (danh sách những món đồ họ đang cần cho cuộc sống lứa đôi) cho người thân ghi vào sẽ tặng món gì. Điều này đối với một số nước phương Đông có thể xem là thiếu tế nhị, nhưng thực chất đó mới là đỉnh cao của nghệ thuật sòng phẳng. Chẳng vậy mà người phương Tây, dù nổi tiếng sòng phẳng, nhưng vẫn chưa bao giờ mất đi hình tượng những người đàn ông ga lăng, lịch thiệp với phụ nữ. 
 
Không chỉ quyền lợi mà còn nghĩa tình
Ở một thái cực khác với những người bạn mà tôi đã chia sẻ, thuộc nhóm quá rạch ròi và không muốn mang tiếng nợ nần người khác, dù chỉ là tình nghĩa. Họ khiến đồng nghiệp ngại ngần khi bị nghĩ là mình giúp cô ấy như thể cho đi để được nhận lại. Một số người còn cho rằng kiểu cảm ơn ngay lập tức cho thấy tình bạn và lòng tốt của mình quá rẻ khi có thể mua và đền đáp được như việc mua một cái bánh rồi trả tiền. Cứ như thế theo thời gian, mối quan hệ đồng nghiệp và bạn bè phai nhạt dần. Đây là mối nguy hiểm mà sự sòng phẳng thái quá gây nên. 
 
Nền văn minh lúa nước Việt Nam ở góc độ nào đó đã tạo nên những con người sống trong cộng đồng, tiếp xúc, qua lại với nhau thường xuyên và chia sẻ quyền lợi, trách nhiệm về mọi mặt. Tuy nhiên, tính cộng đồng cũng làm tính cá nhân giảm xuống nên việc hiểu về quyền lợi và ý thức rõ ràng về một ranh giới giữa cá nhân và tập thể thường rất mờ nhạt, nếu không nói là bị xóa nhòa. Hệ quả là sự rạch ròi, sòng phẳng sẽ không được hiểu đúng mức, đúng nghĩa của nó.
 
Sòng phẳng là công bằng và vô tư
Sách giáo khoa cấp hai ở Mỹ có một bài định nghĩa về sự song phẳng như sau:
 
Sòng phẳng không chỉ là tính chất để nói đến các mối quan hệ về tiền bạc, nghĩa vụ, mà còn nhiều lĩnh vực khác. Sòng phẳng được tóm lược trong 9 hành vi sau:
 
- Đối xử với người khác theo cách mình muốn được đối xử.
 
- Thay phiên nhau trong việc nhận trách nhiệm, nghĩa vụ cũng như hưởng thụ quyền lợi.
 
- Cẩn thận và suy xét khi những hành vi, thái độ của mình có thể gây ảnh hưởng tới người khác.
 
- Nói thật.
 
- Chơi đúng luật.
 
- Đón nhận ý kiến của người khác với thái độ lắng nghe, rộng mở.
 
- Không đổ lỗi.
 
- Không lợi dụng.
 
- Không chơi trò đem quyền lợi ra dụ dỗ người khác.
 
Theo thạc sĩ Võ Thị Tường Vy: “Cùng với sự du nhập của văn hóa phương Tây, ý nghĩa và ý thức về tính sòng phẳng ngày càng được chú ý. Tuy nhiên tiếc thay, ý nghĩa của hai từ “sòng phẳng” cũng bị hiểu sai lệch đi ít nhiều. 
 
Nếu mỗi người đều công bằng, vô tư, tự khắc sự sòng phẳng sẽ xuất hiện. Chúng ta không cần suy tính nhiều về việc bị lợi dụng hoặc lợi dụng người khác. Chúng ta cũng không đắn đo trước mỗi hành động giúp đỡ của người xung quanh. 
 

Trích nguồn Tạp chí Women's Health 

womenshealthvn.com

 

Yahoo! Hỏi & Đáp

Đang tải...

LƯU Ý

Phần bình luận tạo điều kiện cho bạn thảo luận, nêu thắc mắc, và chia sẻ ý kiến. Sau đây là những điều cần lưu ý khi đăng lời bình:


1. Quan tâm và tôn trọng những người cùng bình luận, và cộng đồng bạn đọc ở Việt Nam nói chung.

2. Không dùng từ ngữ tục bậy, chửi bới, thô lỗ, hoặc khiêu dâm.

3. Không dùng ngôn ngữ có tính lăng mạ, sỉ nhục, chửi rủa.

4. Không quấy rối, gây phiền nhiễu cho người khác, hoặc đe dọa đến sự an toàn và tài sản của người khác; không vu khống, nói sai sự thật, làm mất danh dự, hoặc mạo nhận một ai đó.

5. Không đăng các quảng cáo thương mại.

6. Đây là một diễn đàn công cộng. Do đó không nên đăng các thông tin cá nhân như số điện thoại, địa chỉ email, tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, hoặc các thông tin quan trọng khác.

7. Tất cả các ngôn ngữ html và đường link đều không được phép.


Yahoo có quyền từ chối hoặc xóa bỏ bất cứ lời bình nào không phù hợp với các quy định nói trên hoặc không đúng với Quy tắc sử dụng dịch vụ của Yahoo (Yahoo Terms of Service), đồng thời có thể đình chỉ hay khóa hoàn toàn tài khoản Yahoo của bạn (bao gồm cả email) nếu phát hiện vi phạm.


Các lời bình dưới đây do người sử dụng Yahoo đăng tải, thể hiện quan điểm riêng của chính người đó. Yahoo và các đối tác cung cấp nội dung của bài viết nói trên không xác nhận, chứng thực, và không chịu bất cứ trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lý nào cho các lời bình này.

 

Đọc nhiều nhất