Tuy là loại thực phẩm không thơm ngọt theo nghĩa đen vì có vị đắng, thế nhưng khổ qua lại rất bổ dưỡng và tốt cho người sử dụng. Ngoài việc chế biến thành nhiều món ăn, người ta còn dùng nó để phòng, trị bệnh và tăng cường sức khỏe.
Từ lâu, khổ qua đã có mặt ở Việt Nam với nhiều tên gọi như mướp đắng, lương qua, mướp mủ... và được sử dụng như là một loại thực phẩm vì có chứa nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể con người.
Giàu dinh dưỡng
Theo lương y Vũ Quốc Trung, phòng khám Đa khoa chùa Cảm ứng, Hà Nội, tuy khổ qua có vị rất đắng nhưng lại chứa nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể như protein, lipid, carbohydrat. Loại quả này còn được coi là một thực phẩm dồi dào vitamin B1, B2, B3, vitamin C và là một nguồn phong phú các khoáng chất như can-xi, sắt và beta-caroten nên sẽ rất tốt cho sức khỏe nếu được thêm vào thực đơn hàng ngày.
Bài thuốc quý
Theo Đông y, khổ qua có tính hàn, vị đắng, không độc, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, bổ gan, dưỡng huyết, trị các chứng kiết lị, u nhọt, đau mắt đỏ do nhiệt, trúng nắng... Vì vậy, ngoài việc dùng chế biến món ăn, nó còn là một loại thảo dược quý trong nhiều bài thuốc chữa bệnh. Theo lương y Vũ Quốc Trung, có thể dùng khổ qua để chữa các bệnh sau:
- Giảm thấp đường huyết (chữa bệnh đái tháo đường): Người bệnh có thể phơi khô khổ qua rồi sắc làm nước uống hàng ngày.
- Với bệnh dạ dày, có thể lấy hoa khổ qua phơi khô tán nhỏ, hòa với nước sôi để nguội uống.
- Dùng 2-3 quả khổ qua nấu ăn hằng ngày để chữa: Ho, khô miệng, viêm hầu họng, đái dắt, đái buốt, phù thũng do gan nhiệt...
- Khổ qua được dùng làm nước tắm cho trẻ em chữa rôm sảy. Dùng 2-3 quả tươi băm nhỏ nấu với nước để tắm cho trẻ, ngày một lần, lấy bã xát nhẹ trên da.
- Người hơi sốt, mệt mỏi có thể dùng quả khổ qua giã nát hòa với nước lọc, gạn bỏ bã rồi uống. Hoặc nấu canh khổ qua ăn.
Lưu ý khi sử dụng
Ngoài việc khẳng định giá trị dinh dưỡng, khả năng trị bệnh của khổ qua, TS. Đinh Thị Kim Liên, Giám đốc Trung tâm dinh dưỡng, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội cho biết thêm: Ăn khổ qua hàng ngày tuy rất tốt cho sức khỏe nhưng cũng giống như nhiều loại thực phẩm có vị đắng khác, ăn quá nhiều có thể dẫn đến tiêu chảy.
Bên cạnh đó, trước khi sử dụng, nên chọn quả khổ qua có màu xanh đậm, thon dài, vỏ còn tươi, không tì vết. Nếu ngại vị đắng, có thể chọn những quả có gai nở to. Để vị đắng bớt đi, trước khi chế biến thành món ăn, có thể trụng sơ khổ qua trong nước sôi có pha ít muối và đường rồi vớt ra xả nước lạnh và để ráo. Để giữ tươi lâu, nên gói khổ qua cẩn thận bằng túi ni-lông và bảo quản ở ngăn mát của tủ lạnh. Với món khổ qua hầm, nấu mềm ăn mới ngon nhưng với khổ qua xào thì ngược lại, nên xào vừa chín tới, ăn sần sật sẽ có vị đắng mà lại bùi. Cũng như nhiều thực phẩm, nên ăn khổ qua ngay khi chế biến để các chất dinh dưỡng và vitamin vẫn còn nguyên vẹn.
Ngoài ra, chuyên gia dinh dưỡng cũng lưu ý rằng dù tốt cho sức khỏe và có thể chữa bệnh nhưng phụ nữ đang mang thai không nên ăn khổ qua quá nhiều. Bởi trong thành phần của loại quả này có chứa chất charatin có thể làm tăng nguy cơ sẩy thai vì làm tử cung xuất huyết và co thắt. Ngoài ra, khổ qua là thảo dược có tính hàn nên không dùng kết hợp với huyền sâm hoặc chế phẩm có huyền sâm.
Khôi Nguyên
